روى بهزيمت نهاد و قوم او همه بهزيمت رفتند چون بمكّه بازآمدند گفتند : سبب هزيمت سراقه بود و مردم را او بهزيمت كرد خبر بسراقه رسيد گفت : شنيدم كه شما كه قريشيد ميگوئيد كه : سبب هزيمت شما من بوده‌ام بخداى كه من از رفتن شما خبر نداشتم و از قتال شما آگاه نبوده‌ام و من خود شما را نديده‌ام ، گفتند كه : تو فلان روز آمدى و ما را وعده و غرور دادى و گفتى : [ لا غالِبَ لَكُمُ الْيَوْمَ مِنَ النَّاسِ وَ إِنِّي جارٌ لَكُمْ ] سوگند خورد كه من ازين خبر ندارم چون جماعتى از ايشان ايمان آوردند پس از آن بدانستند كه آن ابليس بوده است و اين روايت باقر و صادق است عليهما السّلام . خلاف كرده‌اند در ظهور شيطان تا ايشان او را بديدند ابو على و جمعى متكلّمان گفته‌اند كه : خداى تعالى صورت او بگردانيد بمعجز رسول صلّى اللّه عليه و آله و تشديد تكليف بر مكلّفان و سبب خذلان كافران و نصرت مؤمنان « 1 » ابو القاسم بلخى و جمعى ديگر گفته‌اند : بظهور نبود بوسوسه بود و آنكه ابليس گفت : [ إِنِّي أَخافُ اللَّهَ ] من از خداى مىترسم دروغ گفت و گريختن او ازين نبود از آن بود كه دانست كه قوّت ايشان ندارد و عادت ابليس آنست كه اصحاب خود را بهلاك رساند و خود برگردد ، آنگه گفت : [ وَ اللَّهُ شَدِيدُ الْعِقابِ ] خداى تعالى سخت عقوبت است سزا باشد كه ابليس و غير او از عقاب او بترسند طلحة بن عبد اللّه گفت كه : رسول صلّى اللّه عليه و آله گفت كه : هيچ روز شيطان ذليل‌تر و خوارتر نباشد از روز عرفه براى آنكه درين روز رحمت بىقياس بيند كه بگناهكاران امّت من فرود مىآيد الّا روز بدر كه چون در نگريد جبرئيل را ديد كه در پيش فرشتگان مىآيد آن روز بغايت ذليل شد . [ سوره الأنفال ( 8 ) : آيات 49 تا 51 ] إِذْ يَقُولُ الْمُنافِقُونَ وَ الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ غَرَّ هؤُلاءِ دِينُهُمْ وَ مَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَإِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ ( 49 ) وَ لَوْ تَرى إِذْ يَتَوَفَّى الَّذِينَ كَفَرُوا الْمَلائِكَةُ يَضْرِبُونَ وُجُوهَهُمْ وَ أَدْبارَهُمْ وَ ذُوقُوا عَذابَ الْحَرِيقِ ( 50 ) ذلِكَ بِما قَدَّمَتْ أَيْدِيكُمْ وَ أَنَّ اللَّهَ لَيْسَ بِظَلاَّمٍ لِلْعَبِيدِ ( 51 )

--> ( 1 ) ابو الفتوح ( ره ) بعد از نقل اين قضيه نسبت بتأييد صحت آن گفته ( ج 2 چاپ اوّل ؛ ص 538 ؛ س 32 ) : « و اين وجهى درست است و حجت اين قول باقر و صادق عليهما السلام كه از پيش برفت » .